Hantec
Hantec to lokalny dialekt funkcjonujący jedynie w czeskim Brnie - stolic Moraw, poza miastem kompletnie nieznany, obcy dla Czechów z innych regionów. Pracując w Brnie, pewnego wieczora gdy czekałem na przystanku tramwajowym koło dworca kolejowego, podszedł do mnie taki już trochę starszy jegomość i zagadnął o coś w języku, który przypominał trochę niemiecki czy szwedzki a trochę czeski. Ponieważ znałem tylko ten ostatni więc odparłem po czesku, że przykro mi ale nie rozumiem. Wtedy ów człowiek zapytał już poprawną czeszczyzną czy mam ogień po czym oddalił się odrobinę i zagadnął grupkę stojących obok Czechów znów w tym swoim dialekcie. Kilka dni później dzięki znajomym Czechom z brnieńskiego klubu esperanto poznałem kilka ciekawych opowiadań i anegdot przekazywanych w lokalnej gwarze czyli hantecu. Miałem okazję też posłuchać kapeli śpiewającej w tym dialekcie języka czeskiego. W końcu w brnieńskich księgarniach znalazłem bardzo ciekawą książkę z legendami spisanymi w hantecu jak również poprawnej czeszczyźnie, którą właśnie z wielką przyjemnością sobie czytam (m.in. pełne humoru ale i dramatyczne legendy o brnieńskim smoku i kole, chłopeczku z gołym tyłkiem, zamurowanym radnym, kamiennej pannie, mądrym ogrodniku, dzwonach w katedrze, założeniu klasztora i zamku).
Hantec może wydawać się na swój sposób bliski osobom zamieszkującym regiony, w których żywe są lokalne dialekty jak np. gwara śląska na Śląsku. Nawiasem mówiąc słownictwo hantecu jest troszeczkę podobne do tej gwary, ze względu na fakt, że w tym dialekcie języka czeskiego używa się wielu słów pochodzących z języków takich jak niemiecki, a także jidysz, romskiego czy włoskiego. Nawiasem mówiąc, zdaniem austriackiego językoznawcy, hantec pochodzi od wiedeńskiego narzecza, którego kiedyś dawno temu używali przybywający do stolic Moraw 'plotniacy' (włóczędzy itp), adaptując ją do czeskiej gramatyki tworząc w ten sposób niby-czeską a jednak niezrozumiałą dla innych mowę, slang (w tamtych czasach Brno należało do monarchi Austro-Węgierskiej i posiadało wielu niemieckojęczycznych mieszkańców, poza czeskimi oczywiście). Więcj informacji w artykule Brněnský hantec vznikl z vídeňského nářečí.
Oto przykłady:
kára - automobilo (čehe "automobil")
šmirgl, šalina (elparolu salina), = tramo (per kromnomo "Schelin" [selin] de la germana "elektrische Linie" [elektrise linie] = "elektra linio"), čehe "tramvaj"
cug - trajno (de germana "Zug"), čehe "vlak"
hrnót krtkem - veturi per metro (čehe "jet metrem")
hrnót - veturi, iri (čehe "jet, jít")
krtek - metro (čehe "metro")
saláma na nohách - vertago, čehe "jezevčík"
bagrovat - mangi (čehe "jíst") ("Bagry" en Krakovo)
knajpa - gastejo, čehe "hospoda"
flaša - botelo, čehe "láhev", pole "flaszka, butelka"
bahňák - biero, čehe "pivo"
jít na jedničku - iri drinki bieron (čehe "jít na pivo")
řepa - kapo, čehe "hlava"
bordel v řepě - konfuzo, čehe "zmatek v hlavě"
idiotbox - televidilo (čehe "televizor")
škatula - kesto, čehe "krabice", pole "szkatułka"
love - mono (de la angla 'love'? - amo), čehe "peníze"
pakl lovů - multe da mono, čehe "hromada peněz"
grupa - grupo, čehe "skupina", pole "grupa"
čórka - stelo (čehe "krádež"),
pila pali - rapide fugi (čehe "rychle pryč")
házet / hodit drátem - telefoni, čehe "telefonovat"
čára - landlimo (čehe "státní hranice", linio)
parazol - ombrelo, čehe "deštník", pole "parasol"
mít rozhozené sandál - bati iun kapon/vizajon, čehe "rozbit někomu obličej"
fusakle - "strumpeto" (de "Fußsack" = "piedingo" au "Fuß" + "Socke" = "strumpeto"), čehe "ponošky"
gómat - kompreni (čehe: "chápat, vědět")
kóřit - koni (čehe "znát")
fajrovat - bruli (de "Feuer" = "fajro"),
hercna - "koro" (de "Herz"), čehe "srdce".
hokna - laboro (versajne de la germana "haken" = "haki", "pioci"), čehe "práce"
cimra - cambro (de "Zimmer"),
augle - okuloj (de germana "Augen"),
haksna - "gambo" (de germana "Haxe"),
čurina - amuzo, čehe "legrace" (čurat = siusiać?)
zoncna - suno (de la germana "Sonne"), čehe "slunce"
oplodnit zófalku/kóřku - fajrigi cigareton (čehe zapálit cigaretu)
nastražit ovar - auskulti (čehe "poslouchat")
ovar - oreilo (čehe ucho)
jet na někoho serpentiny - mensogi, trompi (čehe "lhát, podvádět")
flétna - identeco karto, čehe "občanský průkaz"
čára -landlimo, granica państwa (čehe "statni hranice")
Nazwy części miasta/dzielnic Brna:
Monte bú - Monteto de bovinoj, čehe Kraví hora
Monte cap - Monteto de kaprinoj, čehe Kozí horka
Oltec - Malnova Brno, čehe Staré Brno
Prýgl - Brněnská přehrada (de germana Brückl/Prügel)
Rola - fervoja stacidomo (čehe hlavní vlakové nádraží)
šrajbec ~ Pisárky
abiny - abovřesky
Blekfild - Černá Pole
Kénig (Kénik) - Královo Pole
štatl - urbocentro (čehe "centrum města")
betonová džungla - urbo, čehe "město"
Prágl - Prago, čehe Praha
Pšonsko - Polsko
Reklama piwa w hantecu:
Ty nekóříš brněnské hantec? Vykřópni hrnek z Oltecu a tutáč ho zgómneš!
= (w esperanto)Vi ne konas hantec? Fortrinku glason de Starobrno kaj vi certe ekkomprenos gin!
= (po czesku) Ty neznáš brněnsky hantec? Dej si Starobrno a určitě porozumíš!
= (po polsku) Nie znasz hantecu ? Wypij kufel piwa Starobrno a od razu go zrozumiesz!
Ponieważ między Czechami z Brna i okolic (mieszkańcami Morawy) a Czechami zamieszkającym Pragę i okolice (Bohemia) istnieje swoisty - aczkolwiek rzekłbym przyjacielski - antagonizm, istnieje wiele anegdot i opowiadań, w których jedni wyśmiewają się z drugich i vice versa (podobnie jak w Polsce mieszkańy "prowincji" i "stolycy" albo na Śląsku "Hanysy" i "Gorole" :-) Oto przykład w lokalnej gwarze:
Rozmowa zasłyszana u "Parnasu" (mitologiczne rzeźby u fontanny znajdującej się na środku Targu Warzywnego (po czesku "Zelny Trh", w hantecu "Zelnak") w Brnie:
A: - Co to chlaščeš za vasrovicu kemo, vždyt' do teho chčijó všichni fógli ze štatlu
B: - Promiňte pane, nerozumím Vám, víte já jsem z Prahy
A: - Pijte pomalu pane, voda je studená
Z początku zrozumiałem tylko zdania wypowiedziane po czesku:
A: - Co to chlaščeš za vasrovicu kemo, vždyt' do teho chčijó všichni fógli ze štatlu
B: - Przepraszam, ale nie rozumiem pana; wie pan ja jestem z Pragi
A: - Proszę pić powoli, woda jest zimna
ale później znajomy esperantysta z Brna przetłumaczył mi piersze zdanie (wypowidziane z hantecu):
A: - Dlaczego pijesz tą wodę przyjacielu, przecież do niej sikają wszystkie ptaki z centrum miasta
B: - Przepraszam, ale nie rozumiem pana; wie pan ja jestem z Pragi
A: - Proszę pić powoli, woda jest zimna
Jeszcze inny przykład tekstu w hantecu (kto zna Biblię to pewno się domyśli o co chodzi:-) :
Janovo evangelium, 8. kapitola v brněnském hantecu:
3 Doklapala k Šéfovi sajtna s jakósi koc 4 a hlásí: "Šéfe, tudletu fuchtlu jsme lapli,
jak kysala s cizím konópkem. 5 Od Mojžíša máme gebír ju umlátit šutrama. Co ty na to?"
6 Splichtili na nej flignu, aby ho mohli nabonzovat. Šéf si cupl a cmrdlikal do písku.
7 Když do nej furt vandrovali, hókl na ne: "Kdo seš čisté, migni ju grimlem!"
8 A zase si čupl a cmrdlikal. 9 Celá sajtna se zdekovala a pila pali.
10 Šéf nasísl na koc: "Kde só všeci, kocóre? Zádné te neodemlel?"
11 "Ani rana, Šéfe," hlásí koc. A Šéf na to: "Ani já te neodemelu. Sypé pali a už žádný levoty!"
Sklep z pończochami/skarpetkami czyli po czesku "ponoszkami" a w hantecu...
(sprawdź jak jego nazwa brzmi w hantecu)
Strony o hantecu (opowiadania, słowniki, itp):
Reklama piwa Starobrno w hantecu
Paní má se má v hantecu
Bonasera v hantecu
Mary Lou v hantecu
